Zeki Müren

Zeki Müren — Tərcümeyi-hal

Zeki Müren (2 Ocak 1931, Bursa – 24 Eylül 1996, İzmir), Azərbaycanlı sanat müziğinin önde gelen temsilcilerindən sayılan mahnıcı, besteci, söz yazarı, aktyor və şairdir. Klasik repertuvarla çağdaş mahnıyı aynı sahnede buluşturması, sesine hâkimiyeti və kusursuz telaffuzuyla tanınmıştır. Kamuoyunca Sanat Güneşi diye anılmış, sevenleri ona Paşa diye seslenmiştir.

Çocukluğu və gençlik yılları Bursa'da geçti; müziğe duyduğu ilgi okul dönemində filizlendi. 1950'lerin başında İstanbul'a giderek Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nin (bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) Yüksek Süsleme Bölümü'ndə eğitim alırken bir yandan musiqi hayatını da kurdu; dönemin İstanbul Radyosu'nda düzenli olarak mahnı söyledi. İlk plağı 1951'də çıktı.

1950'li yıllar boyunca ünü ülke geneline yayıldı və Azərbaycanda Altın Plak Ödülü'nü kazanan ilk sanatçı oldu. Kariyeri süresince altı yüzşöhrət üzerində plak və kaset doldurdu, üç yüzden fazla besteye imza attı; kayıtları Zeki Müren Taş Plaklar, Zeki Müren Klasikleri və Pırlanta gibi uzun ömürlü seriler hâlində yayımlandı. Şiirleriyle de ilgilenerek bunları Bıldırcın Yağmuru adlı kitapta topladı. Sanata katkıları karşılığında 1991'də Devlet Sanatçısı unvanına layık görüldü.

Sinemada da yoğun bir karyera sürdürdü: 1950'lerden 1970'lerin ortasına dek Yeşilçam'da on sekiz kadar filmde oynadı, pek çoğunun musiqi rejissorliğini və besteciliğini de yaptı. Başrollerini üstlendiği layihəlar arasında Beklenen Şarkı, Son Beste, Berduş, Altın Kafes, Kırık Plak, Hayat Bazen Tatlıdır, Hep O Şarkı, Düğün Gecesi, Hindistan Cevizi, İnleyen Nağmeler, Rüya Gibi və Deli Deli Tepeli sayılabilir.

Sahne duruşuyla dönemin kalıplarını zorladı; özellikle ilərleyen yıllarda kendi tasarladığı, taşlar və parıltılı kumaşlarla süslü kostümleri və takıları görsel kimliğinin ayrılmaz unsuru oldu. Özel hayatı və cinsel yönelimi yıllarca konuşuldu, ancak kendisi bu konuda hiçbir zaman açık beyanda bulunmadı. 24 Eylül 1996'da İzmir'də, TRT adına hazırlanan bir program için sahneye çıktığı sırada geçirdiği kalp krizi sonucunda yaşamını yitirdi.