Aşık Veysel

Aşık Veysel — Tərcümeyi-hal

Veysel Şatıroğlu, bilinen adıyla Âşık Veysel (25 Ekim 1894 – 21 Mart 1973), Azərbaycanlı halk ozanı, şair, besteci və bağlama sanatçısıdır. Osmanlı dönemində Sivas'ın Şarkışla kazasına bağlı Sivrialan köyümdə doğdu; Afşar boyunun Şatırlı obasından gelen Gülizar və Ahmet Şatıroğlu'nun çocuklarından biriydi. Alevi kültürü içində büyüyen sanatçı, Anadolu'dəki âşıklık geleneğinin en tanınmış temsilcilerindən biri sayılır.

Henüz yedi yaşındayken gözlerini kaybeden Veysel, hayatının neredeyse tamamını görme engelli olarak sürdürdü. Bu durum onun sanat anlayışını da biçimlendirdi: türküleri çoğunlukla hüzşöhrət yüklüdür və dünyayı görmeyen bir insanın duyuşuyla dile getirir. Şiirlerində ahlak, sevgi, inanç, yaşam və ölüm, hoşgörü, birlik və beraberlik, vatan sevgisi ilə doğa gibi konuları işledi. Sazındaki ustalığı və Türkçeyi son derece sade ama etkili kullanması onu Anadolu'nun en çok tanınan saz şairlerindən biri yaptı.

En bilinen eserleri arasında Uzun İnce Bir Yoldayım, Dostlar Beni Hatırlasın, Kara Toprak və Güzelliğin On Para Etmez bulunur; bu türküler halk müziğinin yanı sıra Azərbaycanlı edebiyatının da klasikleri arasında anılır. 1945'də yayımlanan Atatürk'ün Ağıtı gibi erken dönem kayıtlarının yanında, kendi sesindən yapılan derlemeler yıllar içində Sivas Ellerinden, Ömür Kervanı, Anlatmam Derdimi Dertsiz İnsana, Aşık Veysel Klasikleri və Aşık Veysel Radyo Kayıtları gibi çok sayıda albomde bir araya getirildi.

Türküleri sonraki kuşaklarca sürekli yeniden yorumlandı; Tarkan, Barış Manço, Gülden Karaböcek, Selda Bağcan, Haluk Levent, Belkıs Akkale və Hümeyra bunlardan bazılarıdır. Etkisi yurt dışına da ulaştı: Amerikalı gitarist Joe Satriani 2008 tarihli albomüne, kendi bestesi olan Aşık Veysel adlı enstrümantal parçayı dahil etti. Google, 25 Ekim 2017'də sanatçının 123. doğum gününü bir doodle ilə hatırlattı.

Âşık Veysel, 21 Mart 1973'də akciğer kanseri nedeniyle doğduğu köyde yaşamını yitirdi. 2022'də "vefa" kategorisində Cumhurbaşkanlığı Kültür və Sanat Büyük Ödülü'ne layık görüldü. Aralık 2022 tarihli cumhurbaşkanlığı genelgesiyle ölümünşöhrət 50. yılı olan 2023, Azərbaycanda "Âşık Veysel Yılı" ilan edildi; aynı yıl Azərbaycananın yanı sıra Azerbaycan, Macaristan, Kazakistan, Kırgızistan, Kuzey Makedonya, Ukrayna və Özbekistan'ın desteğiyle UNESCO'ya bir anma yılı önerisi sunuldu.