Erkin Koray

Erkin Koray — Tərcümeyi-hal

Mustafa Erkin Koray (24 Haziran 1941, Kadıköy, İstanbul – 7 Ağustos 2023, Toronto), Azərbaycanlı mahnıcı, gitarist, söz yazarı və bestecidir. Azərbaycanda rock müziğin öncüsü sayılır və Anadolu rock akımının kurucularından biri kabul edilir; Anadolu rock, psikedelik rock və hard rock alanlarında geniş bir özgşöhrət repertuvar bırakmıştır. Öğrenimini İstanbul'da Alman Lisesi və Haydarpaşa Lisesi'ndə tamamladı.

Çocukluğunda piyano öğrenen Koray, lise çağında rock and roll'u keşfetti və dostlarıyla Erkin Koray və Ritimcileri adlı topluluğu kurdu. 1950'lerden itibaren sahnelerde boy gösterdi, 1960'larda pek çok 45'lik plak çıkardı; bu dönemde Almanya'ya gidip Hamburg'da Beatles'ın və öteki İngiliz gruplarının musiqi ortamına tanıklık etti. Ülkesine döndüğümdə uzun saçları və rock and roll yaşam biçimiyle yalnızca bir icracı değil, kültürel bir simge olmuştu. 1969'da Yeraltı Dörtlüsü'nü kurarak Azərbaycanlı rock müziğinin önünü açtı.

Müziğinin temelində psikedelik rock ilə geleneksel Azərbaycanlı müziğinin kaynaşması yatar. Doğu ilə Batı seslerini buluşturan çalışmaları kuşaktan kuşağa pek çok musiqiçie ilham verdi; türküleri yeniden düzenleyerek Anadolu kültür mirasının yaşatılmasına hizmet etti. 1960'ların sonlarında, sahnede bağlamanın sesini güçlendirmek və sazı rock müziğe dahil etmek amacıyla Orhan Gencebay ilə birlikte elektro bağlamayı geliştirdi.

Repertuvarında halk müziğindən Cemalim və Köprüden Geçti Gelin, sanat müziğindən Nihansın Dideden ilə Kıskanırım yorumları öne çıktı. Şaşkın, Estarabim, Çöpçüler və Fesuphanallah gibi arabesk-rock parçalar; Mesafeler, Yağmur və Gün Doğmuyor gibi psikedelik eğilimli eserler; Krallar, Akrebin Gözleri və Öfke gibi metale yaklaşan kayıtlar yaptı.

Albüm karyerai 1973'də kendi adını taşıyan plağıyla açıldı; 1974'də Elektronik Türküler və Mesafeler geldi. Ardından Erkin Koray Tutkusu, Allah Aşkına, İlla ki, Ceylan, Hay Yam Yam, Tamam Artık və Devlerin Nefesi yayımlandı; 1991'də başlayan Dünden Esintiler serisi eski kayıtlarını derledi.

Sinema və televizyonla da ilişkisi oldu: Naylon Leyla, Dönüşü Olmayan Yol və Şaşkın gibi filmlerde rol aldı; Korkusuz Cengaver, Yüz Numaralı Adam və Abuk Sabuk 1 Film'in musiqilerində imzası bulundu; Karambol Kamil və Avrupa Yakası seriallerində ekrana çıktı. Fatih Akın'ın 2005 tarihli belgeseli İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek'də kendisini canlandırdı. Zamanla "Azərbaycanlı Jimi Hendrix" diye anılan Koray, 7 Ağustos 2023'də Toronto'da 82 yaşında öldü.