Yılmaz Güney

Yılmaz Güney — Biografija

Yılmaz Güney (1. april 1937, Yenice, Adana – 9. septembar 1984, Pariz) bio je turski glumac, reditelj, scenarista, producent, pisac, pjesnik i aktivista kurdskog i zaza porijekla. Poznat je po filmovima poput Çirkin Kral, u kojem je igrao kao glumac, Umut, Ağıt, Baba, Arkadaş i Duvar, čiji je bio i scenarista i reditelj, te po filmovima Yol i Sürü, čije je scenarije napisao, ali čijim snimanjima nije mogao prisustvovati jer je između 1974. i 1981. godine bio osuđen zbog ubistva.

Güney je veliki dio svojih djela stvorio iz lijeve perspektive i posvetio ih teškom položaju u kojem se nalazila radnička klasa u Turskoj. U svojim filmovima efektno je koristio prikaz društvene strukture u Turskoj, kao i kurdskog naroda, kulture i jezika.

U karijeri Güneya, koji je u film zakoračio 1959. godine, ima brojnih zatvorskih i izgnaničkih kazni, kako zbog političkih djela tako i zbog ubistva. Godine 1961, koja je uslijedila nakon perioda državnog udara u Turskoj 1960. godine, uhapšen je i osuđen na godinu i po dana zatvora i šest mjeseci izgnanstva pod optužbom da je u priči koju je ranije napisao sa 19 godina širio komunističku propagandu. Nekih pet godina kasnije, tokom snimanja filma Hudutların Kanunu, u Šanliurfi je pijan vozeći automobil udario dijete i prouzrokovao njegovu smrt, te je jedno vrijeme bio u pritvoru. Godine 1967. oženio se Nebahat Çehre; u braku i prije njega bilo je slučajeva nasilja. Güney je 1968. godine, nakon svađe, automobilom naletio na Çehre i udario je; Çehre je slomila ključnu kost i dobila šavove na glavi, a ubrzo nakon tog događaja su se razveli. Dvije godine kasnije oženio se Jale Fatmom (Fatoş Güney).

Güney, koji je u prvim periodima karijere snimao uglavnom avanturističke i akcione filmove, od kraja 1960-ih okrenuo se društvenim, dramskim i političkim filmovima. Njegov prvi značajan film u ovoj oblasti bio je Umut, koji je režirao 1970. godine. Iako je 1972. godine osuđen na 10 godina zatvora pod optužbom da je pomagao militantima Narodnooslobodilačke partije-fronta Turske, na slobodu je izašao 1974. godine kao rezultat opće amnestije. Iste godine u kazinu u Adani, gdje se nalazio radi snimanja filma Endişe, pištoljem je ubio sudiju po imenu Sefa Mutlu. Nakon ubistva mu je suđeno, te je 1976. godine osuđen na 19 godina teškog zatvora. Tokom perioda provedenog u zatvoru nastavio se baviti scenaristikom i režijom. Film Sürü, čiji je scenario napisao 1978. godine i koji je režirao zajedno sa Zekijem Öktenom, osvojio je 1979. godine Zlatnog leoparda za „najbolji film” na Međunarodnom filmskom festivalu u Locarnu.

Nakon državnog udara od 12. septembra, Güney se 1981. godine, kada je izašao na dozvoljeni izlazak iz poluotvorenog zatvora u Isparti, nije vratio i pobjegao je u inostranstvo, te je počeo živjeti u Francuskoj. Film Yol iz 1981. godine, koji je sam napisao, producirao, montirao i režirao zajedno sa svojim asistentom Şerifom Görenom, izabran je 1982. godine za „najbolji film” na Filmskom festivalu u Cannesu i osvojio Zlatnu palmu, čime je Güney postao prvi reditelj iz Turske koji je osvojio tu nagradu. Güneyu je 1983. godine, tokom perioda 12. septembra, oduzeto tursko državljanstvo pod optužbom da se nakon bijega nije odazvao pozivima da se vrati u zemlju. Godine 1983. zajedno s kurdskim pjesnicima poput Cigerxwîna i Abdurrahmana Şerefkendija osnovao je Kurdski institut u Parizu. Umro je 9. septembra 1984. godine u Parizu, u 47. godini, od raka želuca.