Yılmaz Güney

Yılmaz Güney — Biografija

Yılmaz Güney (rođen kao Yılmaz Pütün; 1. april 1937, Yenice, Adana – 9. septembar 1984, Pariz) bio je glumac, reditelj, scenarista, producent, montažer, pisac i pjesnik, jedan od najuticajnijih imena turske kinematografije. Za Güneyja se navodi da je kurdskog i zazaskog porijekla; svoje filmove snimao je na turskom jeziku, a lijevim pogledom na svijet na filmsko platno prenosio je životne uslove radničke klase te kulturu, jezik i identitet kurdskog naroda.

Univerzitetsko obrazovanje započeo je studijem prava u Ankari, koji je napustio na pola puta, a potom je u İstanbulu studirao ekonomiju. U film je 1959. godine ušao kao glumac. Godine 1961, u devetnaestoj godini života, uhapšen je zbog navodne komunističke propagande u priči koju je napisao, te je osuđen na godinu i po dana zatvora i šest mjeseci progonstva. Nakon puštanja na slobodu ušao je među glumce Yeşilçama koji su obarali blagajničke rekorde, a poznat je postao po nadimku iz serijala Çirkin Kral, u kojem je glumio.

Režiji se posvetio 1966. godine filmom At Avrat Silah; film Hudutların Kanunu, čiji je scenario napisao i u kojem je igrao glavnu ulogu, donio mu je veliku slavu, a 1968. godine osnovao je vlastitu produkcijsku kuću. Prema turskim izvorima, tokom snimanja tog filma u Şanlıurfi, vozeći pod uticajem alkohola, izazvao je smrt djeteta. Godine 1967. oženio se glumicom Nebahat Çehre; izvori navode da je u braku dolazilo do nasilja i da su se supružnici razveli nakon što je 1968. godine Güney automobilom najurio na Çehre i povrijedio je. Dvije godine kasnije oženio se Fatoş Güney.

Güney, koji je karijeru započeo avanturističkim i akcionim filmovima, od kraja 1960-ih okrenuo se društvenim i političkim pripovijestima. Prvo značajno rediteljsko djelo u tom pravcu bio je film Umut (1970); slijedili su Ağıt, Baba, Arkadaş i Endişe. Godine 1972. osuđen je na zatvor zbog navodnog pomaganja militantima Narodnooslobodilačke partije-fronta Turske, a slobodu je stekao opštom amnestijom 1974. godine.

Iste godine, dok je u Adani snimao film Endişe, optužen je za smrt sudije Sefe Mutlua. Turski izvori ubistvo mu pripisuju direktno, dok engleska Wikipedija navodi da je odbacio optužbu, a grčki izvor navodi da je smrt nastupila nakon tuče. I izrečena kazna razlikuje se prema izvorima: u turskim i njemačkim tekstovima navodi se devetnaest godina, dok se u grčkom tekstu navodi da je smanjena s dvadeset četiri na osamnaest godina. Dok je bio u zatvoru, nastavio je pisati; film Sürü (1978), čiji je scenario napisao, osvojio je 1979. godine Zlatnog leoparda u Locarnu, a iz tog perioda potiče i film Düşman (1980).

Nakon vojnog udara od 12. septembra 1980. godine, kada je 1981. godine dobio dopust iz poluotvorenog zatvora u Isparti, nije se vratio nego je pobjegao u inostranstvo i nastanio se u Francuskoj. Film Yol, čiji je scenario napisao i čiju je produkciju i montažu vodio, a koji je snimio njegov asistent Şerif Gören, osvojio je 1982. godine Zlatnu palmu na Filmskom festivalu u Cannesu; francuski izvori navode da je nagrada podijeljena. Film Duvar (1983), koji je snimio u Francuskoj, bio je njegov posljednji film. Godine 1983. oduzeto mu je tursko državljanstvo; iste godine, zajedno s kurdskim pjesnicima Cigerxwînom i Abdurrahmanom Şerefkendijem, osnovao je Kurdski institut u Parizu. Güney, dobitnik Nagrade za roman Orhan Kemal i nagrade Altın Portakal, preminuo je 9. septembra 1984. godine u Parizu od raka želuca u četrdeset sedmoj godini života.