Yılmaz Güney

Yılmaz Güney — Biografia

Yılmaz Güney (me emrin e lindjes Yılmaz Pütün; 1 prill 1937, Yenice, Adana – 9 shtator 1984, Paris) ishte një nga emrat më me ndikim të kinemasë turke, aktor, regjisor, skenarist, producent, montazhier, shkrimtar dhe poet. Güney, për të cilin thuhet se ishte me origjinë kurde dhe zaza, i xhirim filmat e tij në turqisht dhe, me një botëkuptim majtist, solli në ekran kushtet e jetesës së klasave punëtore, si dhe kulturën, gjuhën dhe identitetin e popullit kurd.

Arsimin universitar e nisi me studime drejtësie në Ankara, të cilat i la përgjysmë, dhe më pas studioi ekonomi në Stamboll. Në kinema hyri si aktor në vitin 1959. Në 1961, në moshën nëntëmbëdhjetë vjeç, u arrestua me akuzën se kishte bërë propagandë komuniste në një tregim që kishte shkruar, dhe u dënua me një vit e gjysmë burg dhe gjashtë muaj mërgim. Pasi u lirua, u bë një nga aktorët e Yeşilçam-it që thyenin rekorde në arka, dhe u njoh me nofkën që i erdhi nga seria e filmave Çirkin Kral, ku luajti.

Kaloi në regji në vitin 1966 me At Avrat Silah; Hudutların Kanunu, të cilit i shkroi skenarin dhe në të cilin luajti rolin kryesor, i solli famë të madhe, ndërsa në 1968 themeloi shtëpinë e tij të produksionit. Sipas burimeve turke, gjatë xhirimeve të këtij filmi në Şanlıurfa, ai shkaktoi vdekjen e një fëmije duke drejtuar automjetin nën ndikimin e alkoolit. Në vitin 1967 u martua me aktoren Nebahat Çehre; burimet tregojnë se në martesë ndodhën raste dhune dhe se çifti u divorcua pas vitit 1968, kur Güney drejtoi makinën e tij mbi Çehre-n, duke e plagosur. Dy vjet më vonë u martua me Fatoş Güney-in.

Güney, i cili e nisi karrierën me filma aventure dhe aksioni, që nga fundi i viteve 1960 u orientua drejt tregimeve shoqërore dhe politike. Puna e parë e rëndësishme e regjisë në këtë linjë ishte Umut (1970); atë e ndoqën Ağıt, Baba, Arkadaş dhe Endişe. Në 1972 u dënua me burg me akuzën se kishte ndihmuar militantë të Partisë-Frontit të Çlirimit Popullor të Turqisë, dhe u lirua me amnistinë e përgjithshme të 1974-s.

Po atë vit, ndërsa gjendej në Adana për xhirimet e Endişe, u akuzua për vdekjen e gjyqtarit Sefa Mutlu. Ndërsa burimet turke ia atribuojnë vrasjen drejtpërdrejt atij, Wikipedia në anglisht thotë se ai e mohoi akuzën, kurse burimi grek thekson se vdekja ndodhi pas një grindjeje. Edhe dënimi i dhënë ndryshon sipas burimeve: në tekstet turke dhe gjermane përmendet nëntëmbëdhjetë vjet, ndërsa në tekstin grek jepet si i zbritur nga njëzet e katër në tetëmbëdhjetë. Ndërkohë që ishte në burg, vazhdoi të shkruante; Sürü (1978), skenarin e të cilit e shkroi vetë, fitoi Leopardin e Artë në Locarno në 1979, ndërsa Düşman (1980) është gjithashtu produkt i kësaj periudhe.

Pas grushtit të shtetit të 12 shtatorit 1980, në 1981, kur doli me leje nga Burgu Gjysmë i Hapur i Isparta-s, nuk u kthye dhe ia mbathi jashtë vendit, duke u vendosur në Francë. Yol, të cilit ai i shkroi skenarin dhe i mori përsipër produksionin dhe montazhin, e që u xhirua nga asistenti i tij Şerif Gören, u nderua me Palmën e Artë në Festivalin e Filmit të Cannes-it në 1982; burimet frëngjisht shkruajnë se çmimi u nda. Duvar (1983), të cilin e xhiroi në Francë, ishte filmi i tij i fundit. Në 1983 iu hoq shtetësia turke; po atë vit themeloi Institutin Kurd të Parisit së bashku me poetët kurdë Cigerxwîn dhe Abdurrahman Şerefkendi. Güney, fitues i Çmimit Orhan Kemal për Roman dhe i Portokallit të Artë, vdiq më 9 shtator 1984 në Paris, në moshën dyzet e shtatë vjeç, nga kanceri i stomakut.