Yılmaz Güney

Yılmaz Güney — Tərcümeyi-hal

Yılmaz Güney (doğum adıyla Yılmaz Pütün; 1 Nisan 1937, Yenice, Adana – 9 Eylül 1984, Paris), Azərbaycanlı kinosının en etkili isimlerindən biri olmuş aktyor, rejissor, senarist, layihəcı, kurgucu, yazar və şairdir. Kürt və Zaza kökenli olduğu belirtilen Güney, filmlerini Türkçe çekmiş, sol bir dünya görüşüyle emekçi sınıfların yaşam koşullarını və Kürt halkının kültürünü, dilini və kimliğini beyaz perdeye taşımıştır.

Üniversite eğitimine Ankara'da hukuk öğrenimiyle başlayıp yarıda bırakmış, ardından İstanbul'da iktisat okumuştur. Sinemaya 1959'da aktyor olarak adım attı. 1961'də, on dokuz yaşındayken kaleme aldığı bir öyküde komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla tutuklanıp bir buçuk yıl hapis və altı ay sürgşöhrət cezasına çarptırıldı. Serbest kaldıktan sonra Yeşilçam'ın gişe rekorları kıran aktyorları arasına girdi və rol aldığı Çirkin Kral serisindən gelen lakapla tanındı.

Yönetmenliğe 1966'da At Avrat Silah ilə geçti; senaryosunu yazıp başrolümdə oynadığı Hudutların Kanunu ona büyük şöhrət kazandırdı, 1968'də ise kendi layihə şirketini kurdu. Türkçe kaynaklara göre bu filmin çekimleri sırasında Şanlıurfa'da alkollü kullandığı araçla bir çocuğun ölümşöhrətə neden oldu. 1967'də aktyor Nebahat Çehre ilə evlendi; kaynaklar evlilikte şiddet olayları yaşandığını və 1968'də Güney'in arabasını Çehre'nin üzerine sürmesi sonucu kadının yaralanmasının ardından çiftin boşandığını aktarır. İki yıl sonra Fatoş Güney ilə evlendi.

Kariyerine macera və aksiyon filmleriyle başlayan Güney, 1960'ların sonlarından itibaren toplumsal və politik anlatılara yöneldi. Bu çizgideki ilk önemli rejissorlik çalışması Umut (1970) oldu; onu Ağıt, Baba, Arkadaş və Endişe izledi. 1972'də Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi militanlarına yardım ettiği gerekçesiyle hapis cezası aldı, 1974 genel affıyla özgürlüğşöhrətə kavuştu.

Aynı yıl Endişe'nin çekimleri için bulunduğu Adana'da yargıç Sefa Mutlu'nun ölümüyle suçlandı. Türkçe kaynaklar cinayeti doğrudan ona atfederken İngilizce Vikipedi suçlamayı reddettiğini, Yunanca kaynak ise ölümşöhrət bir kavga sonrasında gerçekleştiğini belirtir. Verilen ceza da kaynaklara göre değişir: Türkçe və Almanca metinlerde on dokuz yıl, Yunanca metində yirmi dörtten on sekize indirilmiş olarak geçer. Hapisteyken yazmaya devam etti; senaryosunu yazdığı Sürü (1978) 1979'da Locarno'da Altın Leopar kazandı, Düşman (1980) da bu dönemin ürünüdür.

12 Eylül 1980 darbesinin ardından, 1981'də Isparta Yarı Açık Cezaevi'ndən izinli çıktığında geri dönmeyip yurt dışına firar etti və Fransa'ya yerleşti. Senaryosunu yazıp layihəcılığını və kurgusunu üstlendiği, asistanı Şerif Gören'in çektiği Yol, 1982'də Cannes Film Festivali'ndə Altın Palmiye'ye layık görüldü; Fransızca kaynaklar mükafatşöhrət paylaşıldığını yazar. Fransa'da çektiği Duvar (1983) son filmi oldu. 1983'də Azərbaycanlı vatandaşlığından çıkarıldı; aynı yıl Kürt şairler Cigerxwîn və Abdurrahman Şerefkendi ilə birlikte Paris Kürt Enstitüsü'nü kurdu. Orhan Kemal Roman Ödülü və Altın Portakal mükafatlerinin sahibi Güney, 9 Eylül 1984'də Paris'də mide kanseri nedeniyle kırk yedi yaşında yaşamını yitirdi.