Yılmaz Güney

Yılmaz Güney Kimdir?

Yılmaz Güney (doğum adıyla Yılmaz Pütün; 1 Nisan 1937, Yenice, Adana – 9 Eylül 1984, Paris), Türk sinemasının en etkili isimlerinden biri olmuş oyuncu, yönetmen, senarist, yapımcı, kurgucu, yazar ve şairdir. Kürt ve Zaza kökenli olduğu belirtilen Güney, filmlerini Türkçe çekmiş, sol bir dünya görüşüyle emekçi sınıfların yaşam koşullarını ve Kürt halkının kültürünü, dilini ve kimliğini beyaz perdeye taşımıştır.

Üniversite eğitimine Ankara'da hukuk öğrenimiyle başlayıp yarıda bırakmış, ardından İstanbul'da iktisat okumuştur. Sinemaya 1959'da oyuncu olarak adım attı. 1961'de, on dokuz yaşındayken kaleme aldığı bir öyküde komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla tutuklanıp bir buçuk yıl hapis ve altı ay sürgün cezasına çarptırıldı. Serbest kaldıktan sonra Yeşilçam'ın gişe rekorları kıran oyuncuları arasına girdi ve rol aldığı Çirkin Kral serisinden gelen lakapla tanındı.

Yönetmenliğe 1966'da At Avrat Silah ile geçti; senaryosunu yazıp başrolünde oynadığı Hudutların Kanunu ona büyük ün kazandırdı, 1968'de ise kendi yapım şirketini kurdu. Türkçe kaynaklara göre bu filmin çekimleri sırasında Şanlıurfa'da alkollü kullandığı araçla bir çocuğun ölümüne neden oldu. 1967'de oyuncu Nebahat Çehre ile evlendi; kaynaklar evlilikte şiddet olayları yaşandığını ve 1968'de Güney'in arabasını Çehre'nin üzerine sürmesi sonucu kadının yaralanmasının ardından çiftin boşandığını aktarır. İki yıl sonra Fatoş Güney ile evlendi.

Kariyerine macera ve aksiyon filmleriyle başlayan Güney, 1960'ların sonlarından itibaren toplumsal ve politik anlatılara yöneldi. Bu çizgideki ilk önemli yönetmenlik çalışması Umut (1970) oldu; onu Ağıt, Baba, Arkadaş ve Endişe izledi. 1972'de Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi militanlarına yardım ettiği gerekçesiyle hapis cezası aldı, 1974 genel affıyla özgürlüğüne kavuştu.

Aynı yıl Endişe'nin çekimleri için bulunduğu Adana'da yargıç Sefa Mutlu'nun ölümüyle suçlandı. Türkçe kaynaklar cinayeti doğrudan ona atfederken İngilizce Vikipedi suçlamayı reddettiğini, Yunanca kaynak ise ölümün bir kavga sonrasında gerçekleştiğini belirtir. Verilen ceza da kaynaklara göre değişir: Türkçe ve Almanca metinlerde on dokuz yıl, Yunanca metinde yirmi dörtten on sekize indirilmiş olarak geçer. Hapisteyken yazmaya devam etti; senaryosunu yazdığı Sürü (1978) 1979'da Locarno'da Altın Leopar kazandı, Düşman (1980) da bu dönemin ürünüdür.

12 Eylül 1980 darbesinin ardından, 1981'de Isparta Yarı Açık Cezaevi'nden izinli çıktığında geri dönmeyip yurt dışına firar etti ve Fransa'ya yerleşti. Senaryosunu yazıp yapımcılığını ve kurgusunu üstlendiği, asistanı Şerif Gören'in çektiği Yol, 1982'de Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye'ye layık görüldü; Fransızca kaynaklar ödülün paylaşıldığını yazar. Fransa'da çektiği Duvar (1983) son filmi oldu. 1983'te Türk vatandaşlığından çıkarıldı; aynı yıl Kürt şairler Cigerxwîn ve Abdurrahman Şerefkendi ile birlikte Paris Kürt Enstitüsü'nü kurdu. Orhan Kemal Roman Ödülü ve Altın Portakal ödüllerinin sahibi Güney, 9 Eylül 1984'te Paris'te mide kanseri nedeniyle kırk yedi yaşında yaşamını yitirdi.